Bestuurdersaansprakelijkheid
Bestuurdersaansprakelijkheid is de aansprakelijkheid van de bestuurder van een rechtspersoon, zoals een bv, nv, vereniging of stichting. Deze aansprakelijkheid valt onder het ondernemingsrecht en geldt voor de bestuurder die handelt namens een rechtspersoon. Een bestuurder die taken niet goed uitvoert kan door de rechtspersoon of het bedrijf aansprakelijk gesteld worden voor geleden schade. Voorbeelden van aansprakelijkheid van bestuur en onbehoorlijk bestuur zijn onder meer wanbeleid, het nemen van onnodige financiële risico’s of in strijd handelen met de bedrijfsstatuten.
Aansprakelijkheid van bestuur: zakelijk en privé
Bestuurder zijn van een besloten vennootschap is geen erebaantje. Bestuurders nemen dagelijks belangrijke beslissingen die voor zowel de onderneming zelf als voor derden grote gevolgen teweeg kunnen brengen. Daarmee heeft het bestuur macht en verantwoordelijkheid in handen; zij kunnen daarvoor dan ook aansprakelijk worden gesteld.
Een rechtspersoon staat in beginsel wat het vermogensrecht betreft gelijk met een natuurlijk persoon. Dat betekent dat de rechtspersoon zelf drager van rechten en plichten is en dus ook met zijn eigen vermogen aansprakelijk is voor zijn eigen schulden. Mede vanwege dit eigen afgescheiden vermogen vormt de bv een populaire rechtsvorm. Immers, bestuurders zijn in beginsel niet aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap. De bestuurder die echter denkt zichzelf afgeschermd te hebben tegen iedere vorm van privé-aansprakelijkheid komt bedrogen uit.
Interne bestuurdersaansprakelijkheid
Artikel 2:9 BW regelt de bestuurdersaansprakelijkheid tegenover de rechtspersoon zelf, ook wel interne bestuurdersaansprakelijkheid genoemd. De bestuurder heeft verplichtingen tegenover de vennootschap zijn taak op een behoorlijke wijze te vervullen. Als de vennootschap grote schade lijdt als gevolg van de onbehoorlijke taakvervulling door een bestuurder, kan de rechtspersoon de desbetreffende (ex)bestuurder aansprakelijk stellen wegens wanprestatie.
De Hoge Raad heeft bepaald dat voor aansprakelijkheid vereist is dat aan een bestuurder een ernstig verwijt van onbehoorlijk bestuur kan worden gemaakt. Dat wil dus zeggen dat er sprake is van een onmiskenbare tekortkoming: de bestuurder heeft niet voldaan aan de verplichting zijn taak te vervullen op de wijze waarop een redelijk bekwame en redelijk handelende functionaris die taak had moeten vervullen. Of sprake is van een ernstig verwijt of onrechtmatige daad, moet worden beoordeeld aan de hand van alle omstandigheden van het geval.
Décharge
Bestuurders doen in de praktijk vaak beroep op de verlening van een zogenaamde décharge. Door middel van een décharge wordt de bestuurder kwijting verleend van aansprakelijkheid van bestuur voor het beleid dat een bestuurder tot op het moment van décharge heeft gevoerd.
Geen vrijbrief
Décharge vormt voor de bestuurder echter geen vrijbrief tegen aansprakelijkheidstelling. Ten eerste beschermt het de bestuurder slechts tegen interne aansprakelijkheid en ook alleen voor het beleid van de bestuurder, zoals dat blijkt uit de jaarrekening. Onder de décharge vallen alleen die zaken die kenbaar zijn uit de jaarstukken of die expliciet aan de vergadering van aandeelhouders zijn meegedeeld.
Alles dat daarbuiten (informeel) aan een aandeelhouder kenbaar is geworden, maar niet formeel in de vergadering aan de orde is gekomen en waarover niet officieel een besluit is genomen, valt niet onder de décharge. Het effect hiervan is dat een bestuurder zich niet al te gemakkelijk op een verleende décharge kan beroepen om bestuurdersaansprakelijkheid tegenover de vennootschap in de kiem te smoren. Daarnaast doet het geen afbreuk aan het feit dat de bestuurders nog steeds extern aansprakelijk gesteld kunnen worden.
De wetgeving op dit gebied gaat bovendien uit van een collectieve aansprakelijkheid van het gehele bestuur. Dat betekent dat een bestuurder ook aansprakelijk kan worden gesteld voor activiteiten en fouten van andere leden binnen het bestuur.
Externe bestuurdersaansprakelijkheid
Bestuurdersaansprakelijkheid kan ook extern, dus tegenover derden, van toepassing zijn. Denk bij derden bijvoorbeeld aan schuldeisers en de curator in het geval van faillissement van de vennootschap. De wet kent een verschillende situaties die leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder tegenover derden bij een faillissement.
Collectiviteit van bestuur voor aansprakelijkheid
Het uitgangspunt is dat het bestuur van een vennootschap collectief handelt en dus collectief hoofdelijk aansprakelijk is voor het beleid. Ook indien de bestuurder niet direct betrokken is bij de schadeveroorzakende handelingen, brengt de collectiviteit van het bestuur mee dat ook die bestuurder wel aansprakelijk kan worden gehouden. Ongeacht de taakverdeling binnen het bestuur.
Indien een bestuurder een ernstig verwijt gemaakt kan worden zijn dus ook de andere bestuurders hoofdelijk aansprakelijk voor de schade. Er zijn wel uitzonderingen op deze regel. Disculpatie van een bestuurder is mogelijk indien die kan aantonen dat (I) de kwestie niet tot zijn werkkring behoorde, (II) de tekortkoming niet aan hem te verwijten is en (III) de bestuurder kan aantonen niet nalatig geweest te zijn geweest in het treffen van maatregelen ter voorkoming van de aansprakelijkheid.
Faillissement door kennelijk onbehoorlijk bestuur
Een belangrijke wettelijke aansprakelijkheidsgrond voor bestuurdersaansprakelijkheid bij een faillissement wordt geregeld in Artikel 2:248 BW. Deze bepaling geeft bijzondere regels voor de aansprakelijkheid van bestuurders van een bv in het geval een faillissement van de vennootschap. Bij een faillissement van een onderneming kan de curator de (voormalige) bestuurders van de onderneming aansprakelijk stellen voor het tekort in de faillissementsboedel. Daarvoor geldt een aantal condities: er moet bewezen worden dat een bestuurder zijn taak onbehoorlijk heeft vervuld én dit kennelijk onbehoorlijk bestuur moet een belangrijke oorzaak van het faillissement zijn.
Slechte boekhouding als bewijslast
De wetgever schiet de curator daarbij te hulp met een bijzondere bewijsregel: indien het bestuur geen fatsoenlijke boekhouding heeft bijgehouden of de jaarrekening niet of niet tijdig op het kantoor van het handelsregister is gedeponeerd, wordt aanwezig geacht dat een bestuurder zijn taak onbehoorlijk heeft vervuld en vermoed dat kennelijk onbehoorlijk bestuur de voornaamste of een belangrijke oorzaak van het faillissement is.
De bewijslast wordt dus met andere woorden omgekeerd: er is sprake van bestuurdersaansprakelijkheid, tenzij er tegenbewijs is. Een bestuurder is niet aansprakelijk bij een faillissement als hij kan bewijzen dat de onbehoorlijke taakvervulling door het bestuur niet aan hem te wijten is en dat hij niet nalatig is geweest in het nemen van maatregelen om de gevolgen te beperken. Dat is voor een bestuurder alleen zeer moeilijk te bewijzen.
Een ander voorbeeld van een specifieke wettelijke bepaling omtrent bestuurdersaansprakelijkheid betreft de regel dat bestuurders, naast de vennootschap, hoofdelijk aansprakelijk zijn voor elke rechtshandeling die verricht is vóórdat dat de vennootschap is ingeschreven in het handelsregister en voor daar een authentiek afschrift van de oprichtingsakte is neergelegd.
Rechtshandelingen vóór inschrijving in handelsregister
Privé en persoonlijk aansprakelijk stellen
Naast de specifieke wettelijke bepalingen aangaande bestuurdersaansprakelijkheid heeft ook de rechtspraak op dit terrein bepaald niet stil gezeten. Bestuurders kunnen blijkens de rechtspraak namelijk ook in privé tegenover derden aansprakelijk zijn wegens onrechtmatig handelen, een onrechtmatige daad of in geval zij persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor een ernstig verwijt. De rechtspraak toont twee categorieën van gevallen die bij uitstek persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder uit onrechtmatige daad grondvesten.
De eerste categorie betreft gevallen waarin een bestuurder namens de rechtspersoon heeft gehandeld en de rechtspersoon te lichtvaardig heeft verbonden. De tweede categorie betreft situaties waarin de bestuurder bewust heeft bewerkstelligd of toegelaten dat de rechtspersoon haar wettelijke of contractuele verplichtingen niet nakomt.
Ernstig persoonlijk verwijt
Voor beide gevallen geldt de maatstaf dat de bestuurder in het algemeen alleen dan onrechtmatig heeft gehandeld, als hem een ernstig persoonlijk verwijt kan worden gemaakt. In de rechtspraak verstaat men onder deze vorm van bestuurdersaansprakelijkheid dat de bestuurder bij het aangaan van de verbintenissen wist (of redelijkerwijze behoorde te begrijpen) dat de door hem bewerkstelligde of toegelaten handelwijze van de vennootschap (rechtspersoon) tot gevolg zou hebben dat deze haar verplichtingen niet zou nakomen én ook geen verhaal biedt voor de als gevolg daarvan optredende schade (Artikel. 6:162 BW). Alleen wanneer geen redelijk denkend bestuurder zo zou handelen is sprake van onbehoorlijk bestuur.
Invoering Flex-BV
Sinds enkele jaren is de ‘Wet vereenvoudiging en flexibilisering BV-recht’ (Flex-BV) in werking getreden. De spelregels omtrent de bv zijn hiermee aanzienlijk versoepeld om het ondernemerschap te bevorderen. Bij de invoering van de Flex-BV is onder andere het startkapitaal van € 18.000 als zekerheid voor crediteuren vervallen. Hiervoor in de plaats is echter een nieuwe vorm van aansprakelijkheid voor bestuurders geïntroduceerd.
Daarnaast besluiten voortaan de aandeelhouders over de uitkering van winst en reserve. Bovendien zal het besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders moeten worden goedgekeurd door het bestuur. Als zij weet, of hoort te weten, dat na uitkering de vennootschap haar schulden niet meer kan betalen, dan hoort het bestuur het voorstel van de aandeelhouders te weigeren. Wordt er ondanks schulden toch uitgekeerd en blijkt de bv zijn betalingsverplichtingen niet meer te kunnen voldoen, dan is iedere bestuurder hoofdelijk of een bestuurder persoonlijk aansprakelijk voor het tekort dat door de winstuitkering is ontstaan. Hierdoor is de persoonlijke aansprakelijkheid binnen bestuurdersaansprakelijkheid voor de bestuurder aanzienlijk verzwaard.
Onrechtmatige-daadrechtspraak
Uit bovenstaande blijkt dat bestuurders zich absoluut niet te allen tijde kunnen verschuilen achter de rechtspersoonlijkheid van een BV bij een onrechtmatige daad of onrechtmatig handelen. De wetgeving en rechtspraak geven de curator en andere gedupeerde schuldeisers vele mogelijkheden om door het schild van de rechtspersoon heen te prikken en bestuurders in privé of een bestuurder persoonlijk aansprakelijk te stellen. Met de steeds verder ontwikkelende onrechtmatige-daadrechtspraak en de nieuwe Flex-BV lijken de risico’s van persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder voor de schulden van een vennootschap steeds verder uit te dijen.
Hoe kan een bestuurder zich beschermen tegen persoonlijke aansprakelijkheid bij faillissement?
Als bestuurder kunt u bij een faillissement persoonlijk aansprakelijk worden gesteld als blijkt dat er sprake is van onbehoorlijk bestuur. U kunt zich hiertegen beschermen door aantoonbaar zorgvuldig en transparant te handelen: zorg voor een tijdige en volledige administratie, documenteer belangrijke besluiten en toets voortdurend of de onderneming haar financiële verplichtingen nog kan nakomen.
Praktijkvoorbeeld: stel dat u ziet aankomen dat uw onderneming liquiditeitsproblemen krijgt. Door op tijd extern advies in te winnen, schuldeisers te informeren en mogelijk zelfs tijdig surseance aan te vragen, laat u zien dat u verantwoordelijk handelt. Dit verkleint uw persoonlijke risico aanzienlijk.
Laat uw bestuurshandelen regelmatig toetsen, vooral in financieel onzekere tijden. Een second opinion kan cruciaal zijn om aansprakelijkheid te voorkomen en uw positie als bestuurder te beschermen.
Bestuurdersaansprakelijkheid: deskundig advies
Voor bestuurders is van belang zich te wapenen tegen bestuurdersaansprakelijkheid en deskundig advies in te winnen. Zo zijn de risico’s zoveel mogelijk te beperken. Het runnen van een (grote) onderneming of rechtspersoon is en blijft immers een uitdagende bezigheid voor menig bestuurder. Onze advocaten weten alles van ondernemingsrecht en weten ook elk aspect waarvoor bestuurders aansprakelijk worden gesteld.
Aangezien onze advocaten zelf ook ondernemers zijn kunnen zij zich goed verplaatsen in u als ondernemer. Bent u bestuurder van een rechtspersoon en zoekt u een gespecialiseerde advocaat die bekend is met de regels van bestuurlijke aansprakelijkheid? Aarzelt u dan niet om vrijblijvend contact op te nemen met ons kantoor.
Veelgestelde vragen over bestuurdersaansprakelijkheid
Bestuurdersaansprakelijkheid is een van de meest ingrijpende risico’s voor bestuurders van een bv, nv, vereniging of stichting. Hieronder vindt u antwoord op de meest gestelde vragen over persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders naar Nederlands recht.
Wat is bestuurdersaansprakelijkheid?
Bestuurdersaansprakelijkheid is de persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder van een rechtspersoon, zoals een bv, nv, vereniging of stichting, voor schade die voortvloeit uit zijn of haar taakvervulling. Hoewel een rechtspersoon in beginsel zelf drager is van rechten en plichten en met zijn eigen vermogen aansprakelijk is voor zijn schulden, kan een bestuurder onder bepaalde omstandigheden ook persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Dit geldt zowel tegenover de rechtspersoon zelf (intern) als tegenover derden zoals schuldeisers (extern).
Wat is het verschil tussen interne en externe bestuurdersaansprakelijkheid?
Interne bestuurdersaansprakelijkheid betreft de aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover de rechtspersoon zelf, geregeld in artikel 2:9 BW. De vennootschap, of de curator bij faillissement, kan een (ex-)bestuurder aansprakelijk stellen als deze zijn taak onbehoorlijk heeft vervuld en de vennootschap daardoor schade heeft geleden.
Externe bestuurdersaansprakelijkheid betreft de aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover derden, zoals individuele schuldeisers. De wet kent verschillende situaties die kunnen leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid tegenover derden, onder meer op grond van onrechtmatige daad.
Wanneer is een bestuurder intern aansprakelijk op grond van artikel 2:9 BW?
Artikel 2:9 BW bepaalt dat een bestuurder zijn taak behoorlijk moet vervullen. Voor aansprakelijkheid is vereist dat aan de bestuurder een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Dit houdt in dat sprake is van een onmiskenbare tekortkoming: de bestuurder heeft niet gehandeld zoals een redelijk bekwame en redelijk handelende functionaris in dezelfde omstandigheden had moeten handelen. Of van een ernstig verwijt sprake is, wordt beoordeeld aan de hand van alle omstandigheden van het geval — zoals de aard van de activiteiten van de vennootschap, de taakverdeling binnen het bestuur en de informatie waarover de bestuurder beschikte.
Wat zijn voorbeelden van onbehoorlijk bestuur?
– Wanbeleid, structureel onjuiste of onverantwoorde beleidsbesluiten
– Het nemen van onnodige financiële risico’s zonder adequate risicoafweging
– Handelen in strijd met de statuten van de vennootschap
– Het niet naleven van wettelijke verplichtingen, zoals de boekhoudplicht of de deponeringsplicht bij de Kamer van Koophandel
– Het negeren of doorgeven van zakelijke kansen (corporate opportunities) ten nadele van de vennootschap, zie ook de laatste vraag in deze FAQ.
Wat is collectieve bestuurdersaansprakelijkheid?
Het uitgangspunt van de wet is dat het bestuur van een vennootschap collectief handelt. Dit betekent dat het gehele bestuur in beginsel collectief hoofdelijk aansprakelijk is voor het gevoerde beleid. Een individuele bestuurder kan dus ook aansprakelijk worden gesteld voor activiteiten en fouten van andere bestuursleden, ook als hij of zij daar niet direct bij betrokken was.
Kan een bestuurder zich disculperen bij collectieve aansprakelijkheid?
Ja. Een bestuurder kan zich in beginsel disculperen door aan te tonen dat:
hem persoonlijk geen ernstig verwijt kan worden gemaakt, én
hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen van het onbehoorlijk bestuur te voorkomen of te beperken.
Dit wordt per geval individueel beoordeeld. Enkel afwezig zijn bij een bestuursvergadering is doorgaans onvoldoende als disculpatiegrond.
Wat is een décharge en wat is de reikwijdte ervan?
Een décharge is een kwijting die de aandeelhoudersvergadering aan een bestuurder verleent voor het door hem gevoerde beleid tot op het moment van déchargeverlening. Het biedt echter geen algehele vrijbrief:
– De décharge beschermt de bestuurder uitsluitend tegen interne aansprakelijkheid en alleen voor hetgeen kenbaar is uit de jaarrekening of expliciet aan de aandeelhoudersvergadering is meegedeeld.
– Informatie die weliswaar informeel aan een aandeelhouder bekend is, maar niet formeel in de vergadering aan de orde is gekomen en waarover geen officieel besluit is genomen, valt niet onder de décharge.
– Een décharge laat de externe aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover derden onverlet.
Wanneer is een bestuurder aansprakelijk bij faillissement van de vennootschap?
Bij faillissement van de vennootschap kan de curator bestuurders aansprakelijk stellen. Artikel 2:248 BW (voor de bv) bepaalt dat kennelijk onbehoorlijk bestuur in de drie jaar voorafgaand aan het faillissement kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder voor het tekort in de faillissementsboedel. Bovendien kan externe aansprakelijkheid jegens individuele schuldeisers aan de orde zijn.
Wat kan ik doen als ik als bestuurder aansprakelijk word gesteld?
Als bestuurder die wordt geconfronteerd met een aansprakelijkstelling is het van belang:
– Direct juridisch advies in te winnen bij een advocaat gespecialiseerd in ondernemingsrecht
– Alle relevante documentatie — bestuursbesluiten, notulen, jaarstukken, correspondentie — veilig te stellen
– Na te gaan of een verleende – décharge of een disculpatiemogelijkheid van toepassing is
– Te beoordelen of een bestuurders- en commissarissenaansprakelijkheidsverzekering (bca-verzekering) dekking biedt
Elke situatie is anders; een zorgvuldige beoordeling van de specifieke omstandigheden is onmisbaar.
Kan een bestuurder aansprakelijk zijn voor het laten lopen van een zakelijke kans?
Ja. Een bestuurder is wettelijk verplicht zakelijke mogelijkheden, ook wel corporate opportunities genoemd, in het belang van de vennootschap te benutten. Laat een bestuurder een kans liggen die wel past binnen de bedrijfsvoering van de vennootschap, en geeft hij die kans door aan een derde terwijl de vennootschap deze niet expliciet heeft vrijgegeven, dan kan hem een ernstig verwijt worden gemaakt.
Dit speelde recent in een door Fruytier Lawyers in Business behandelde zaak. Een bestuurder-aandeelhouder verwees een corporate opportunity door naar een ander bedrijf waarvoor hij borg stond, en had daarmee een indirect eigen belang. De rechtbank oordeelde dat de bestuurder zijn eigen belang boven dat van de vennootschap had gesteld en hem een ernstig verwijt trof. Hij werd persoonlijk aansprakelijk gesteld voor de schade.
Let op: wilt u als bestuurder een zakelijke kans buiten de vennootschap leggen? Leg dit dan altijd eerst voor aan de overige bestuurders of aandeelhouders. Zonder dat overleg loopt u een reëel aansprakelijkheidsrisico. Lees meer in het nieuwsbericht: Bestuurder aansprakelijk voor laten lopen grote kans.
Myrddin van Westendorp
Arbeidsrecht, Fusies en overnames & Ondernemingsrecht
Mignon de Vries
Intellectueel Eigendom, Ondernemingsrecht & Procesrecht
Auteurs: Ondernemingsrecht advocaten Mignon de Vries en Myrddin van Westendorp