Due Diligence

Het due diligence onderzoek

Op het moment dat wordt besloten tot de aankoop of verkoop van een onderneming, zal er een boekenonderzoek moeten plaatsvinden. Indien een dergelijke boekenonderzoek betrekking heeft op een overname of een fusie van een onderneming (of een onderdeel daarvan) wordt dit aangeduid met de Engelse term ‘due diligence’.
Alhoewel met de due diligence het boekenonderzoek wordt bedoeld, omvat een due diligence meer. Een due diligence richt zich namelijk ook op de juridische, financiële, fiscale en commerciële aspecten van een onderneming. En daarmee strekt het onderzoek verder dan alleen een boekenonderzoek naar het financiële reilen en zeilen van een onderneming. Hoe uitgebreid een due diligence onderzoek dient te zijn zal vaak afhangen van het soort onderneming dat wordt gekocht en van het financiële belang van de transactie.

Onderzoek vanuit verschillende perspectieven

Een due diligence wordt in het algemeen geïnitieerd door een koper. Dat is echter niet noodzakelijk. Ook een verkoper kan een due diligence uitvoeren (een zogaamde ‘vendor due diligence’). Een vendor due diligence komt voor in situaties waarbij de verkoper zichzelf of een onderdeel actief te koop aanbiedt. Om de interesse te wekken van mogelijke kopers, kan een klant en klaar due diligence rapport een bijdrage leveren.
Niet alleen bij overnames kunnen er boekenonderzoeken worden gedaan maar ook worden er soms boekenonderzoeken naar klanten gedaan om de risico’s van een samenwerking van te voren goed te kunnen inschatten. Een dergelijk onderzoek wordt customer due diligence genoemd.

De verkoper stemt vaak pas in met een due diligence onderzoek als de partijen zich bevinden in de fase van intentieverklaring (memorandum of understanding), nadat koper reeds een voorwaardelijk overnamebod (non binding offer) heeft uitgebracht of nadat partijen een geheimhoudingsovereenkomst (non disclosure agreement) hebben getekend. Tijdens het onderzoek wordt van verkoper verwacht dat zij zeer vertrouwelijke informatie ter beschikking stelt. Deze informatie zal verkoper veilig gesteld willen hebben.
Om een beeld te geven wat een dergelijk due diligence proces in de praktijk inhoudt en welke onderzoeken er mogelijk zijn, zal onderstaand kort een uitleg volgen van wat een due diligence onderzoek inhoudt. Zowel geïnitieerd vanuit een koper van een onderneming als vanuit verkoper.

Vormen van due diligence

Due diligence koper
De meest voorkomende due diligence is een boekenonderzoek, dat wordt uitgevoerd door of namens de koper van een (deel van de) onderneming. Het bestuur van de koper is daartoe ook verplicht. Een overname zonder enig onderzoek naar, kan leiden tot bestuurdersaansprakelijkheid.
De koper is dus verplicht een onderzoek uit te voeren bij een belangrijke investeringsbeslissing. Het bestuur kan niet zonder meer aannemen dat de verkoper alles juist en volledig heeft verteld. Juist niet. Een due diligence onderzoek is daarom essentieel. Essentieel voor de interne besluitvorming en verantwoording.
Door een due diligence onderzoek uit te voeren komt alle nuttige informatie naar boven, wordt de informatie van de verkoper geverifieerd, worden de risico’s en kansen in beeld gebracht en kan deze informatie gebruikt worden als basis voor onderhandelingen.
Indien het due diligence onderzoek ertoe leidt dat wordt besloten de onderneming over te nemen, dan wordt er in de koopovereenkomst ook verwezen naar de due diligence onderzoeken. De garanties en vrijwaringen die een verkoper bij een verkoop dient te geven, worden afgestemd op de uitkomsten van het due diligence onderzoek.

Due diligence verkoper
Naast de verplichting van koper om terdege onderzoek te doen alvorens wordt besloten een overname te doen, heeft verkoper een informatieverplichting. Verkoper is verplicht alle bekende relevante informatie in het verkoopproces aan koper te verschaffen. Hierin kan een vendor due diligence rapport een belangrijke rol spelen.
In plaats van af te wachten totdat een koper is gevonden en deze koper een due diligence onderzoek heeft gedaan, kan de verkoper het due diligence onderzoek alvast laten uitvoeren. In die situatie is verkoper beter voorbereid op de handelingsgesprekken met potentiële kopers.
Indien een koper wordt geconfronteerd met een vendor due diligence rapport, wordt er in de praktijk vaak nog een sterk vereenvoudigd bevestigings- due diligence onderzoek gedaan. Daarbij wordt dan met een beperkt onderzoek gekeken of het vendor due diligence rapport volledig is en alle kansen en risico’s van een overname op juiste wijze zijn ingeschat.

Customer due diligence
Naast een due diligence onderzoek ingegeven voor een verkoop van een onderneming, verplicht de Wet ter voorkoming van Witwassen en Financiering van Terrorisme (WWFT) ondernemingen ook onderzoek te doen naar klanten waarmee zaken wordt gedaan. Een dergelijk onderzoek wordt ook wel customer due diligence genoemd.

Met een customer due diligence onderzoek worden de risico’s in kaart gebracht van het zaken doen met een bepaalde klant. Ook wordt in het customer due diligence onderzoek gedaan naar de bedrijfsstructuur van de klant. Daarin kan een onderzoek naar de eigendomsverhoudingen van de klant ook meegenomen worden. De wet stelt een dergelijk onderzoek naar de achterliggende eigenaren in sommige situaties ook verplicht.

Het doel van het due diligence onderzoek

Het doel van het onderzoek is om vast te stellen dat de door de verkoper gegeven en gepresenteerde informatie juist en volledig is. Met de verstrekte informatie worden de risico’s en kansen voor de kopende partij in kaart gebracht, die essentieel zijn voor de besluitvorming of de overname of fusie daadwerkelijk de beoogde resultaten zal gaan opleveren. Daarom wordt een due diligence ook voorafgaand aan de overname of fusie uitgevoerd; dus voorafgaande aan de uiteindelijke besluitvorming. Het belang van een gedegen due diligence onderzoek is tweeledig. Enerzijds om te onderzoeken of een overname wel de gehoopte voordelen brengt. De kansen en risico’s van een overname worden in kaart gebracht. Anderzijds om intern tot een juiste beslissing te komen of de investeringen verantwoordelijk zijn.
Voor de koper heeft een due diligence onderzoek daarom de functie om meer te weten te komen over de te kopen onderneming. De koper zal proberen vast te stellen of de onderneming de koopprijs waard is en wat voor risico’s aan de voorgenomen overname van de onderneming zijn verbonden.

Waar de voor de verkoper een informatieplicht en mededelingsplicht is, is er voor de koper een onderzoeksplicht. Indien koper zich niet aan deze onderzoeksplicht houdt, kan dit gevolgen hebben voor zijn verhaalsmogelijkheden. Als koper niet voldoet aan de onderzoeksplicht,is er een risico dat eventuele schade niet te verhalen is op de verkoper. Dit zal met name het geval zijn indien de koper met een eenvoudig onderzoek de schade veroorzakende feiten had kunnen weten. Koper mag dus niet blindelings afgaan op de mededelingen van de verkoper en zal daarom alle voor hem belangrijke zaken moeten onderzoeken. Het onderzoek dient daarom op een professionele wijze te worden uitgevoerd.

Wanneer een due diligence onderzoek wordt uitgevoerd, hebben alle partijen daar voordeel bij. Zowel een koper als een verkoper. Een koper omdat de risico’s en kansen helder zijn, een verkoper omdat die weet welke garanties en vrijwaren er gegeven kunnen worden.

Redenen om een due diligence onderzoek uit te voeren zijn:

Om de juridische gevolgen te overzien. Weet wat wordt gekocht en welke risico’s zich mogelijk openbaren bij een overname. Blijven de overeenkomsten tussen de overgenomen onderneming en haar klanten en/of leveranciers in stand? Of kunnen deze worden beëindigd.
Om financiële gevolgen te voorkomen. Is de koopsom representatief voor de gekochte onderneming of een deel daarvan? Wat zijn de schulden en vorderingen van de onderneming die wordt overgenomen? Hoe staat die onderneming er financieel voor?
Om economische redenen. bij een overname of fusie met een andere organisatie is het van belang om de sterke en zwakke punten van deze organisatie in beeld te brengen en de cijfers/informatie te verifiëren. Is er een synergie te bereiken middels de overname? Of kan het assortiment aan diensten en producten juist worden uitgebreid?
Om corruptie te voorkomen. het witwassen van geld en omkoping te beschermen. Om te voldoen aan lokale maar ook internationale wetgeving kan het uitvoeren van een due diligence noodzakelijk zijn. Niet alleen ter voorkoming van mogelijk reputatieschade, maar ook ter voorkoming van boetes en sancties.

Resultaat van het due diligence onderzoek

De resultaten van een due diligence onderzoek worden vastgelegd in een rapport. Dit rapport vormt de basis voor de verdere besprekingen en onderhandelingen tussen een koper en verkoper. Op grond van het rapport wordt tevens beoordeeld welke zekerheden en garanties er in een koopovereenkomst dienen te worden opgenomen.

Bovendien kan de koper op basis van het rapport vaststellen of de koopprijs een redelijke prijs is voor de onderneming of dat de prijs (her)onderhandeld dient te worden. Of dat er gezien de vastgestelde risico’s helemaal van de koop wordt afgezien.

Stuur ons een bericht

Voor verdere vragen kunt u het formulier hieronder gebruiken. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.