De toepasselijkheid van algemene voorwaarden in Nederland

Wie als ondernemer een overeenkomst sluit met een andere onderneming, stuit vrijwel altijd op algemene voorwaarden. Leveranciers werken met verkoop- of leveringsvoorwaarden, afnemers met inkoopvoorwaarden en in veel sectoren gelden daarnaast branchevoorwaarden. De inhoud van deze voorwaarden is essentieel bij een conflict, daar staan de afspraken die de doorslag geven: wie aansprakelijk is voor schade, wanneer een levertermijn fataal is, hoe lang het contract loopt en welke rechter bevoegd is.

Veel ondernemers kennen de regels uit hun rol als consument. Een abonnement dat na de eerste periode stilzwijgend doorloopt, is voor een consument in de regel maandelijks opzegbaar, en onredelijke bedingen in algemene voorwaarden worden snel buiten toepassing gelaten. Het is een kostbare misvatting dat die bescherming ook voor bedrijven geldt. Bij zakelijke contracten geldt als uitgangspunt dat partijen aan hun afspraken zijn gebonden. De bescherming die consumenten hebben tegen bepaalde onredelijke voorwaarden geldt niet op dezelfde manier voor ondernemers. Een softwarecontract, leaseovereenkomst of raamovereenkomst voor marketingdiensten kan daardoor gewoon automatisch doorlopen als u de opzegtermijn mist. Daarom is niet alleen de inhoud van uw contract belangrijk, maar ook de vraag welke algemene voorwaarden daadwerkelijk gelden. Een tijdige contractcheck voorkomt dat u pas achteraf ontdekt welke verplichtingen u bent aangegaan.

Dit artikel gaat over de toepasselijkheid van de algemene voorwaarden op basis van de Nederlandse regels. Handelt u met buitenlandse klanten of leveranciers? Lees binnenkort dan ook deel 2: Internationale contracten, algemene voorwaarden en het Weens Koopverdrag.

De ‘battle of forms’: wie wint?

In het zakelijk verkeer wil iedere partij dat de eigen voorwaarden gelden, en dat is logisch. Beide partijen willen zo gunstige mogelijke voorwaarden voor zichzelf. Inkoopvoorwaarden bevatten daarom doorgaans strenge levertermijnen en laten de aansprakelijkheid van de verkoper zo ruim mogelijk. Leveringsvoorwaarden doen precies het omgekeerde: zij hanteren soepele levertermijnen en beperken de aansprakelijkheid van de verkoper zoveel mogelijk. Wanneer de leverancier in zijn offerte naar zijn leveringsvoorwaarden verwijst en de afnemer in zijn opdracht of orderbevestiging naar zijn inkoopvoorwaarden, botsen twee sets voorwaarden. Dit heet de battle of forms.

Uit de praktijk blijkt dat partijen opvallend vaak bij het sluiten van de overeenkomst nauwelijks aandacht aan deze vraag besteden. Zij wordt pas actueel als er iets misgaat: een te late levering, een gebrekkig product of een onbetaalde factuur. Op dat moment hangt de uitkomst van het handelsgeschil vaak af van de vraag welke voorwaarden van toepassing zijn. De battle of forms is hiervoor cruciaal.

De ‘first shot rule’: wie het eerst komt…

Naar Nederlands recht heeft de partij die als eerste naar haar algemene voorwaarden verwijst een belangrijke voorsprong. Komt de andere partij later met eigen voorwaarden, dan werkt die tweede verwijzing niet als zij de eerste voorwaarden niet uitdrukkelijk afwijst. Deze regel staat bekend als de first shot rule (art. 6:225 lid 3 BW).

Voor ondernemers is de les praktisch:

  • Verwijs zo vroeg mogelijk naar uw eigen algemene voorwaarden;
  • Verwijs bij voorkeur al in de offerte, het voorstel, de opdrachtbevestiging of de bestelling;
  • Wacht niet tot de factuur. Een verwijzing die pas na het sluiten van de overeenkomst verschijnt, komt in de regel te laat om uw voorwaarden nog onderdeel van de overeenkomst te maken.

Zorg bovendien ervoor dat de verwijzing duidelijk is. Een zin in de hoofdtekst van uw offerte is sterker dan een onopvallende voettekst. Stuur de voorwaarden direct mee of maak ze digitaal beschikbaar op een manier waarop de wederpartij ze kan opslaan en later kan raadplegen.

Algemene voorwaarden effectief afwijzen

Wilt u voorkomen dat de algemene voorwaarden van uw wederpartij gelden, dan is het niet genoeg om alleen uw eigen voorwaarden te noemen. U moet de voorwaarden van de ander uitdrukkelijk van de hand wijzen. Ook hiervoor geldt dat een duidelijke afwijzing verstandig is. Een afwijzing die is verstopt in uw eigen algemene voorwaarden of onderaan uw briefpapier staat, is risicovol. Neem de afwijzing daarom op in de hoofdtekst van uw reactie, op dezelfde plek waar u naar uw eigen voorwaarden verwijst. Een duidelijke formulering is:

“Wij wijzen hierbij uitdrukkelijk de algemene voorwaarden van [naam wederpartij] van de hand en verklaren onze eigen algemene voorwaarden van toepassing.”

Let op: daarmee is de discussie niet altijd klaar. Als u het aanbod van de ander aanvaardt, maar daarbij diens voorwaarden afwijst en uw eigen voorwaarden naar voren schuift, kan uw reactie gelden als een nieuw aanbod (art. 6:225 lid 1 BW). Dit betekent niet dat uw voorwaarden direct van toepassing zijn. De vraag is dan of de wederpartij dat nieuwe aanbod accepteert. Dat kan ook blijken uit gedrag, bijvoorbeeld doordat zij zonder protest gaat leveren, produceren of betalen.

Wat als beide partijen blijven afwijzen?

Soms wijzen beide partijen elkaars voorwaarden uitdrukkelijk af. De first shot rule biedt dan geen oplossing meer, omdat elk afwijkend antwoord opnieuw als een nieuw aanbod en een verwerping van het vorige geldt. Dan is niet vanzelf duidelijk of de overeenkomst tot stand komt onder de voorwaarden van de leverancier, onder die van de klant of zonder algemene voorwaarden. De uitkomst hangt af van de volgorde van de correspondentie, de precieze bewoordingen en het gedrag van partijen daarna.

Juist daarom is het verstandig om de discussie vóór uitvoering te sluiten. Bevestig schriftelijk welke voorwaarden gelden voordat u begint met leveren of betalen. Dat voorkomt dat u pas bij een schadeclaim of onbetaalde factuur ontdekt dat uw aansprakelijkheidsbeperking, eigendomsvoorbehoud of forumkeuze niet zo stevig staat als u dacht.

Ter hand stellen blijft een harde voorwaarde

Ook als uw algemene voorwaarden van toepassing zijn verklaard, moet u uw wederpartij een redelijke mogelijkheid bieden om van de inhoud kennis te nemen (art. 6:234 BW). De veiligste route is om uw voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst mee te sturen, bijvoorbeeld als pdf bij de offerte of orderbevestiging. Ook elektronische terbeschikkingstelling is vaak mogelijk, mits de wederpartij de voorwaarden kan opslaan en later kan raadplegen. Komt de overeenkomst niet langs elektronische weg tot stand, dan is daarvoor de uitdrukkelijke instemming van de wederpartij vereist.

Doet u dat niet, dan kan de wederpartij proberen bepalingen uit uw voorwaarden te vernietigen. Vernietiging betekent niet automatisch dat de voorwaarden van de wederpartij alsnog gelden. In de praktijk kan het gevolg zijn dat geen van beide sets algemene voorwaarden van toepassing is en dat u terugvalt op de wet. Voor een ondernemer die rekent op een aansprakelijkheidsbeperking kan dat een duur risico zijn.

Zet kernbepalingen in het contract

Algemene voorwaarden zijn nuttig, maar laat uw belangrijkste bescherming daar niet volledig van afhangen. Bepalingen over aansprakelijkheid, eigendomsvoorbehoud, betaling, opzegging, rechtskeuze en forumkeuze verdienen vaak ook een plek in de overeenkomst zelf. Als later discussie ontstaat over de toepasselijkheid van uw algemene voorwaarden, heeft u dan een extra vangnet.

Wilt u uw contractproces verbeteren? Zorg dan dat offertes, orderbevestigingen, e-mailtemplates en het digitale bestelproces dezelfde lijn volgen. Verwijs vroeg, stuur de voorwaarden mee, controleer documenten van de wederpartij en reageer direct op afwijkende voorwaarden.

Algemene voorwaarden laten controleren

Het gebruiken van algemene voorwaarden is geen formaliteit. Het bepaalt welke risico’s u draagt en welke afspraken u kunt afdwingen. Ligt er een zakelijk contract op tafel, gebruikt uw onderneming al jaren dezelfde voorwaarden of is er discussie ontstaan over levering, betaling of aansprakelijkheid? Neem dan direct contact met onze ondernemingsrechtsadvocaten voor een contractcheck.

Veelgestelde vragen over algemene voorwaarden in Nederland

Wat is een battle of forms?

Een battle of forms ontstaat wanneer beide partijen bij een overeenkomst naar hun eigen algemene voorwaarden verwijzen.

Welke algemene voorwaarden gelden naar Nederlands recht?

In beginsel staat de partij die het eerst naar haar voorwaarden verwijst sterker. De tweede verwijzing werkt niet als de tweede partij de eerste voorwaarden niet uitdrukkelijk afwijst.

Is een verwijzing op de factuur genoeg?

Meestal niet. Algemene voorwaarden moeten vóór of bij het sluiten van de overeenkomst aan de orde komen. Een eerste verwijzing op de factuur is doorgaans te laat.

Hoe wijs ik algemene voorwaarden van de ander af?

Doe dat schriftelijk en duidelijk in de hoofdtekst van uw reactie. Noem de wederpartij, wijs haar voorwaarden uitdrukkelijk af en verklaar uw eigen voorwaarden van toepassing.

Moet ik mijn algemene voorwaarden meesturen?

Ja, dat is de veiligste werkwijze. Stuur de voorwaarden mee vóór of bij het sluiten van de overeenkomst, bij voorkeur als opslagbare bijlage.

Wanneer laat ik algemene voorwaarden controleren?

Laat uw voorwaarden controleren voordat u ze gebruikt, voordat u een belangrijk contract tekent of zodra er een geschil ontstaat over betaling, levering, aansprakelijkheid of opzegging.


Over de auteur

Vincent van Oosteren

Arbeidsrecht, Fusies en overnames & Ondernemingsrecht