De Zelfstandigenwet als nieuw kompas: twee toetsen en een sectorale laag
De Zelfstandigenwet gaat nu dus serieus deel uitmaken van het aanpakken van schijnzelfstandigheid. Het doel daarvan is het creëren van een duidelijker en meer voorspelbaar kader voor het zzp-vraagstuk. De opzet is praktisch: eerst kijken of iemand daadwerkelijk als zelfstandige opereert, en daarna of de samenwerking voldoende afstand houdt tot het klassieke gezagsmodel.
1) Zelfstandigentoets: de ondernemer moet als ondernemer leven
De eerste stap is een zelfstandigentoets, waarbij de kernvraag is of de zzp’er daadwerkelijk voor eigen rekening en risico werkt én dit ook organisatorisch en financieel kan dragen. Denk daarbij aan een combinatie van onder meer: een ordelijke administratie, aantoonbaar ondernemingsgedrag in het economisch verkeer (zoals investeren in eigen bedrijfsmiddelen, meerdere opdrachtgevers en eigen acquisitie), en het hebben van voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid en pensioen. Het uitgangspunt is dat zelfstandigheid niet alleen een contractvorm is, maar ook een ondernemerschapsprofiel.
2) Werkrelatietoets: hoe vrij is de opdracht werkelijk?
Als de zelfstandige basis klopt, verschuift de focus naar de inrichting van de samenwerking. In de werkrelatietoets draait het vooral om de vraag of partijen bewust kiezen voor opdrachtverlening en of de zzp’er daadwerkelijk ruimte heeft om het werk zelfstandig te plannen en te organiseren. Belangrijk is dat de opdrachtgever geen directe, dagelijkse aansturing geeft zoals bij personeel.
Opvallend is dat het criterium “inbedding in de organisatie” (werk doen dat ook door werknemers wordt gedaan) in deze benadering niet langer zelfstandig doorslaggevend zou zijn. In veel sectoren is immers onvermijdelijk dat externen vergelijkbare werkzaamheden verrichten; het gaat dan vooral om de mate van zelfstandige regie en de afwezigheid van gezagskenmerken.
3) Sectoraal rechtsvermoeden: extra regels voor risicosectoren
Daarnaast wordt gedacht aan sectorale rechtsvermoedens: aanvullende aanwijzingen in sectoren waar het risico op schijnzelfstandigheid hoger is. Een voorbeeld dat vaak genoemd wordt is vervoer: als een “zzp’er” rijdt met een voertuig van de opdrachtgever in plaats van met eigen materieel, kan dat zwaarder meewegen in de richting van loondienst.
Toetsing en handhaving: een onafhankelijke commissie voor twijfelgevallen
Een praktisch element in de voorgestelde systematiek is de beoordeling door een aparte commissie die twijfelgevallen openbaar kan toetsen. Het idee is dat ondernemers en zelfstandigen zo sneller duidelijkheid krijgen en dat handhavende instanties (zoals de Belastingdienst) bij hun aanpak kunnen aansluiten bij die oordelen. Voor opdrachtgevers kan dit de voorspelbaarheid vergroten, mits de criteria in de praktijk ook consequent worden toegepast.
Wat betekent dit voor opdrachtgevers en zzp’ers nu?
Hoewel wetgeving in beweging is, kunnen ondernemers vandaag al maatregelen nemen om risico’s te beperken:
- Maak de samenwerking “audit-proof”: zorg dat contract, facturatie, vervangingsafspraken, aansprakelijkheid, eigen tools en communicatie met klanten passen bij zelfstandigheid.
- Richt de dagelijkse aansturing zorgvuldig in: stuur op resultaat en deliverables, niet op aanwezigheid, rooster of hiërarchische instructies.
- Werk met een periodieke check: bij langlopende opdrachten kunnen relaties verschuiven. Evalueer daarom elke 6–12 maanden of de feitelijke uitvoering nog past bij een overeenkomst van opdracht.
- Leg ondernemerschap concreet vast: denk aan eigen tarievenbeleid, eigen algemene voorwaarden, meerdere opdrachtgevers en aantoonbare acquisitie.
Wie professioneel met freelancers en zelfstandigen werkt, doet er goed aan om zzp-inhuur niet alleen fiscaal te benaderen, maar juist ook vanuit contractmanagement en arbeidsrechtelijk risicobeheer. Een goede “zzp-overeenkomst” helpt, maar de praktijk bepaalt uiteindelijk het etiket.
Veelgestelde vragen over VBAR, schijnzelfstandigheid en zzp-inhuur
Wanneer loop ik als opdrachtgever het meeste risico op schijnzelfstandigheid?
Als de zzp’er in de praktijk werkt als een medewerker: vaste uren, structurele aansturing, weinig ondernemersvrijheid en geen eigen risico.
Is een uurtarief boven de grens genoeg om veilig te zitten?
Nee. Een hoger tarief kan helpen in de weging, maar de feitelijke samenwerking (gezag, planning, uitvoering en risico) blijft doorslaggevend.
Wat is het rechtsvermoeden in de VBAR in gewone taal?
Bij een laag tarief krijgt de werkende een makkelijker uitgangspunt om te stellen dat er sprake is van loondienst. De opdrachtgever moet dan aantonen waarom het toch een opdrachtrelatie is.
Kan een zzp’er zelf kiezen om geen werknemer te zijn?
De keuze van partijen weegt mee, maar is niet beslissend als de feitelijke uitvoering kenmerken van loondienst heeft.
Wat kan ik in mijn zzp-contract opnemen om risico’s te beperken?
Werk met een duidelijke resultaatomschrijving, ruimte voor eigen planning, vervangingsmogelijkheden, eigen aansprakelijkheid, en leg vast dat de zzp’er eigen bedrijfsmiddelen en meerdere opdrachtgevers heeft (voor zover dat klopt).
Wat zijn praktische ‘red flags’ bij langdurige inhuur?
Een exclusieve samenwerking, meedraaien in roosters, functioneringsgesprekken, interne e-mailadressen alsof het personeel is, en structureel werken onder direct toezicht.
Welke sectoren krijgen vaker te maken met extra toezicht?
Met name sectoren waar lage tarieven, standaardwerk en materieel van de opdrachtgever veel voorkomen (zoals vervoer en logistiek), kunnen sneller in beeld komen.
Hoe kan een advocatenkantoor ondernemers hierbij helpen?
Met een risicoanalyse van de arbeidsrelatie, het herontwerpen van de inhuurstructuur, het opstellen of actualiseren van zzp-overeenkomsten en ondersteuning bij vragen of onderzoeken van handhavende instanties.
Vragen?
Heb je vragen naar aanleiding van dit artikel of arbeidsrecht in het algemeen? Neem dan gerust contact op met onze gespecialiseerde advocaten.
Update 21 april 2026:
Kabinet schrapt een deel van de Vbar | Fruytier Lawyers in Business
