Profiteren van andermans wanprestatie

Stel: partij A wil met partij B een overeenkomst aangaan, terwijl A weet dat B zich daardoor schuldig zal maken aan contractbreuk ten opzichte van partij C met wie B eerder al een overeenkomst heeft gesloten. Is dit partij A toegestaan of is dan sprake van onrechtmatig handelen?

Het uitgangspunt: profiteren mag

Een overeenkomst bindt in beginsel alleen de partijen die deze zijn aangegaan. Een derde staat daarbuiten en is dus in principe vrij om zijn eigen commerciële belang na te jagen, ook als dat ten koste gaat van uw contract. Contractsvrijheid is immers een belangrijk uitgangspunt in het Nederlands contractenrecht. Wie profiteert van het feit dat een ander zijn verplichtingen niet nakomt, handelt daarmee op zichzelf nog niet onrechtmatig.

Volgens vaste jurisprudentie is dan ook niet snel sprake van onrechtmatig profiteren van een wanprestatie. 

Wanneer wél onrechtmatig?

Anders is het als er meer aan de hand is dan enkel profiteren. In de rechtspraak is de lijn dat het profiteren van andermans wanprestatie onrechtmatig wordt wanneer sprake is van de volgende twee elementen.

Wetenschap

Het eerste element is logischerwijs wetenschap. De derde (partij A in voorgaand voorbeeld) moet weten, of behoren te weten, dat zijn handelen samenhangt met de wanprestatie van een ander (partij B in voorgaand voorbeeld). Die wetenschap kan werkelijk aanwezig zijn, maar wetenschap kan ook worden aangenomen op grond van wat de derde in zijn positie had behoren te weten.

Wetenschap is een noodzakelijke voorwaarde, maar op zichzelf onvoldoende om onrechtmatig profiteren van de wanprestatie van een ander aan te nemen. Er moet bovendien sprake zijn van bijkomende omstandigheden.

Bijkomende omstandigheden

Het tweede element is dat van de bijkomende omstandigheden. Wat die omstandigheden precies zijn, laat zich niet in een strak omlijnd lijstje vangen. De rechter beoordeelt dat aan de hand van de omstandigheden van het geval. Toch tekenen zich in de praktijk enkele terugkerende situaties af waarin de balans doorslaat naar onrechtmatigheid.

De duidelijkste situatie is het uitlokken of actief aanmoedigen van de wanprestatie. Wie de wederpartij overhaalt om zijn bestaande verplichtingen te schenden, doet meer dan meeliften: hij is (mede)veroorzaker.

De rode draad is telkens dat de derde niet slechts van de situatie profiteert, maar er op een verwijtbare manier aan bijdraagt of er misbruik van maakt. Hoe actiever en bewuster de betrokkenheid, hoe eerder de rechter onrechtmatigheid zal aannemen.

Wat kunt u doen als benadeelde?

Dit leerstuk komt vooral in beeld als de wanpresterende partij zelf geen verhaal biedt. Normaal gesproken spreekt u de partij aan die de overeenkomst niet nakomt. Maar is die partij bijvoorbeeld failliet of verdwenen, dan kan deze optie uitkomst bieden. Is sprake van onrechtmatig profiteren van de betreffende wanprestatie, dan kunt u als benadeelde de profiterende derde partij aansprakelijk stellen voor de schade.

Vragen?

Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel? Onze advocaten staan klaar om u te adviseren! Neem contact op met een van onze advocaten via de mail, telefonisch of vul het contactformulier in voor een vrijblijvend eerste gesprek. Wij denken graag met u mee.