Modelrecht voor baby gehoorbeschermers: wanneer is er sprake van inbreuk?

Uw productontwerp beschermd — maar hoe ver reikt die bescherming?

Als ondernemer investeert u tijd en geld in het ontwikkelen van een onderscheidend productontwerp. Een modelrecht biedt u juridische bescherming tegen concurrenten die een vergelijkbaar uiterlijk op de markt brengen. Maar wanneer is er daadwerkelijk sprake van inbreuk? Een recente uitspraak ( 7 sept. 2026) in de gehoorbeschermingssector laat zien hoe rechters deze vraag beoordelen  en welke lessen ondernemers daaruit kunnen trekken. (bron: ECLI:NL:RBDHA:2026:25842).

Wat is een modelrecht en waarom is het waardevol?

Een modelrecht beschermt het uiterlijk van een product: de vorm, de lijnen, de contouren, de kleur of de textuur. Het gaat dus niet om de werking of de technologie achter een product, maar uitsluitend om hoe het eruitziet. Voor ondernemers die hun productontwerp als onderscheidend merkpunt inzetten, is modelrechtregistratie dan ook een essentieel instrument.

Zodra u uw model heeft geregistreerd, kunt u optreden tegen derden die een product op de markt brengen dat bij de zogeheten geïnformeerde gebruiker dezelfde algemene indruk wekt als uw geregistreerde model.

Twee concurrenten, één markt: het geschil in vogelvlucht

In de markt voor gehoorbescherming voor baby’s en jonge kinderen botsten twee spelers op het gebied van ontwerp. De ene partij — houder van een geregistreerd modelrecht op haar oorkappen (gehoorbeschermers) vorderde bij de rechter een verbod op de verkoop van de oorkappen van de andere partij. De inzet: zouden consumenten beide producten als visueel gelijksoortig ervaren, of wekken ze een duidelijk andere indruk?

De modelrechthouder wees op drie visuele kenmerken die haar ontwerp zouden typeren:

1. De platte, organische vorm van de oorschelpen;
2. De tweedelige bandconstructie waarmee het product om het hoofd wordt gedragen;
3. De specifieke hoekstand tussen de hoofd- en nekband.

De concurrent bestreed dat haar product een inbreuk opleverde en voerde aan dat de visuele verschillen zo wezenlijk zijn dat er geen sprake kan zijn van verwarring.

De kern van het modelrechtgeschil: de synthetische vergelijking

Wie voor de rechter een modelrechtinbreuk wil aantonen, moet meer doen dan een lijst van overeenkomsten opstellen. De wet en rechtspraak vereisen een zogenoemde synthetische beoordeling: de rechter kijkt naar de modellen in hun geheel en vormt zich een totaalindruk, in plaats van afzonderlijke kenmerken punt voor punt te vergelijken.

Dit onderscheid is cruciaal. Een analytische opsomming van gelijkenissen kan op papier overtuigend lijken, maar als de producten als geheel een ander karakter uitstralen, is er geen inbreuk. De maatstaf is steeds de beleving van de geïnformeerde gebruiker: iemand die bekend is met de productcategorie en oog heeft voor ontwerpdetails, maar geen ontwerper of expert is.

Technisch bepaalde kenmerken tellen niet mee

Een belangrijk beginsel in het modellenrecht is dat uitsluitend technisch bepaalde kenmerken buiten de bescherming vallen. Het modelrecht beschermt immers de creatieve, esthetische keuze van de ontwerper — niet de technische oplossing die noodzakelijk is om een product te laten functioneren.

In dit geschil speelde de hoekstand tussen hoofd- en nekband een centrale rol. De modelrechthouder beschouwde deze hoekstand als een karakteristiek, beschermd kenmerk van haar ontwerp. De rechter dacht daar anders over. Uit eigen communicatie van de modelrechthouder — waaronder productinformatie en marketinguitingen — bleek dat de betreffende hoekstand juist werd ingegeven door de technische functie: het product moet immers op het hoofd van een baby blijven zitten en de oren op de juiste wijze afdekken. Omdat de hoekstand uitsluitend technisch was bepaald, kon dit kenmerk niet als beschermd onderdeel van het model worden ingeroepen.

Praktisch punt voor ondernemers: Wees er als modelrechthouder op bedacht dat u uw eigen beschermingsomvang kunt beperken door in marketingmateriaal of technische documentatie nadruk te leggen op de functionele noodzaak van bepaalde ontwerpkeuzes. Presenteer esthetische kenmerken ook als zodanig.

De visuele verschillen geven de doorslag

Na het wegvallen van de hoekstand als beschermd kenmerk legde de rechter de overige visuele kenmerken naast elkaar. De verschillen waren substantieel:

• Vorm van de oorschelpen: Waar het ene model een rechthoekige vorm met afgeronde hoeken heeft, toont het andere een uitgesproken ovale, organische boonvorm; een duidelijk andere vorm.
• Verbindingsstukken en bandintegratie: Het eerste model heeft herkenbare vierkante verbindingsstukken tussen band en oorschelp; bij het andere model zijn de banden naadloos geïntegreerd in de oorschelpen zelf.
• Proporties en afwerking: De oorkussens van het tweede model steken merkbaar verder uit, en de hoofdband is smaller van uitvoering.

Al deze elementen samen – èn beoordeeld als één geheel – leidden tot de conclusie dat de geïnformeerde gebruiker de twee producten als wezenlijk verschillend ervaart. Van een inbreuk op het modelrecht was dan ook geen sprake.

Wat betekent dit voor uw onderneming?

Deze zaak biedt waardevolle inzichten voor iedere ondernemer die actief is op het snijvlak van productontwerp en concurrentie:

• Registreer uw modelrecht tijdig en zorg voor een duidelijke registratie van de esthetische kenmerken die u wilt beschermen.
• Wees bewust van de beschermingsomvang: niet alle visuele kenmerken zijn automatisch beschermd. Technisch noodzakelijke elementen vallen buiten de modelrechtbescherming.
• Documenteer uw ontwerpproces: leg vast welke keuzes esthetisch van aard zijn en welke technisch zijn ingegeven. Dit kan in een latere procedure cruciaal zijn.
• Weeg het procesrisico af: bij IE-geschillen kunnen de proceskosten aanzienlijk oplopen. Een goede voorbereiding en realistische inschatting van uw kansen zijn onmisbaar.

Vragen over modelrechten of productbescherming?

Heeft u vragen over de bescherming van uw productontwerp, of wilt u weten of een concurrent inbreuk maakt op uw modelrecht? Onze specialisten in ondernemersrecht en intellectuele eigendom adviseren u graag.

Veelgestelde vragen (Q&A)

Wat is een modelrecht en hoe verschilt het van een patent, merk of auteursrecht?

Een modelrecht beschermt het uiterlijk van een product: de vorm, lijnen en contouren zoals de consument die ziet. Een patent (ook wel octrooi genoemd) beschermt een technische uitvinding, en een merk beschermt onderscheidingstekens zoals een logo of naam. Modelrechten zijn specifiek bedoeld voor de nieuwe visuele verschijningsvorm van producten. Auteursrecht op vormgeving is er automatisch (zonder registratie) als er vrije en creatieve keuzes zijn gemaakt (soms nog aangeduid als het persoonlijk stempel van de maker draagt) en het een origineel ontwerp d.w.z. nieuw ten opzichte van wat er al was.

Hoe weet ik of een concurrent inbreuk maakt op mijn modelrecht?

De centrale vraag is of het product van de concurrent bij de zogenoemde geïnformeerde gebruiker dezelfde algemene indruk wekt als uw geregistreerde model. Er wordt gekeken naar het product als geheel, niet naar losse kenmerken. Een advocaat gespecialiseerd in intellectuele eigendom kan u helpen dit te beoordelen.

Zijn alle visuele kenmerken van mijn product beschermd via een modelrecht of auteursrecht?

Nee. Kenmerken die uitsluitend technisch zijn bepaald — dat wil zeggen: die noodzakelijk zijn voor de werking van het product — vallen buiten de modelrechtbescherming. Alleen esthetische, creatieve ontwerpkeuzes komen in aanmerking voor bescherming. Het feit dat een vorm technisch bepaald kan zijn, sluit auteursrechtelijke bescherming niet automatisch uit, mits de maker nog ruimte had voor vrije en creatieve keuzes. Dit is relevant voor de overlap tussen modelrecht en auteursrecht.

Wat zijn de kosten van een modelrechtprocedure?

Dit varieert, maar in intellectuele-eigendomszaken geldt een bijzondere proceskosten­regeling (artikel 1019h Rv) waarbij de verliezende partij de werkelijke advocaatkosten van de winnaar moet vergoeden. Deze kosten kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s. Een goede risicoafweging vooraf is dan ook essentieel.

Wat moet ik doen als ik vermoed dat mijn product inbreuk maakt op het modelrecht van een ander?

Handel snel en laat u professioneel adviseren. Een gespecialiseerde advocaat kan beoordelen of de beschermingsomvang van het modelrecht van de concurrent uw product daadwerkelijk omvat, en welke stappen u kunt nemen om uw positie te verdedigen of uw ontwerp aan te passen.

Hoe lang duurt een modelrecht?

Een geregistreerd modelrecht heeft een looptijd van vijf jaar na de datum van indiening en kan worden verlengd tot maximaal 25 jaar. Tijdige verlenging is essentieel om de bescherming te behouden. Deponeer een nieuw model op tijd, d.w.z. binnen 12 maanden na eerste openbaarmaking.