De tanden van art. 21 Rv: bewijsrechtelijke sancties bij schending van de waarheidsplicht

Wie procedeert, moet relevante feiten volledig en naar waarheid aanvoeren. Bij schending van artikel 21 Rv mag de rechter de gevolgtrekking maken die hij geraden acht. Dat kan verder gaan dan een kostenveroordeling: ook een nieuwe bewijsronde kan worden geweigerd.

De casus: eiser liegt over zijn betrokkenheid

HR 18 september 2026, ECLI:NL:HR:2026:1500, betreft een schadestaatprocedure wegens overtreding van een non-concurrentiebeding in de zeesleepvaart. De voormalig bestuurder van Fairmount, op wie het concurrentiebeding rustte, werd verweten betrokken te zijn geweest bij de oprichting van een concurrerend bedrijf (genaamd ALP) en dat, als ALP niet zou zijn opgericht, er een samenwerking tussen Fairmount en een bepaalde reder tot stand zou zijn gekomen. Er werd een betaling van een boete en schadevergoeding gevorderd vanwege het niet tot stand komen van deze samenwerking.

De voormalige bestuurder van Fairmount, eiser in cassatie, had in de procedure onder ede verklaard dat hij sinds zijn vertrek “op geen enkele wijze bij de zeesleepvaart of ALP betrokken is geweest, en nooit een relatie van Fairmount heeft gesproken of bezocht”. Toch bleek hij een belangrijke rol te hebben gespeeld bij de samenwerking tussen ALP en een reder.

Welk bewijs werd geweigerd?

Hij wilde tegenbewijs leveren tegen het voorlopige oordeel dat Fairmount zonder de oprichting van ALP met die reder zou hebben samengewerkt. Daarvoor bood hij onder meer getuigenbewijs aan over Fairmounts gebrek aan belangstelling voor samenwerking. Het hof wees verdere bewijslevering af. Het hof noemde daarvoor meerdere redenen, waaronder zijn leugens. Het liegen vormde volgens de Hoge Raad een zelfstandige grond. De Hoge Raad aanvaardde die sanctie.

Eerdere zaak met ingrijpende sanctie op liegen

Dit staat niet op zichzelf. In een zaak uit 2017 wees de rechtbank vorderingen af wegens schending van de waarheidsplicht. In de procedure was van groot belang de eigen rol van één van de eisers bij de hennepkwekerij in de loods. Eisers stelden in de procedure dat zij niet zelf bij de kwekerij betrokken waren. Uit een latere strafzaak bleek later dat één van de eisers de kwekerij zelf had opgericht. Hij had dus gelogen. In 2021 aanvaardde de Hoge Raad ook in deze zaak de sanctie die de rechtbank had verboden aan het schenden van art. 21 Rv (HR 16-07-2021, ECLI:NL:HR:2021:1144).

De (dure) les

Wie de rechter onjuist informeert, riskeert niet alleen geloofwaardigheid, maar ook een wezenlijke kans om zijn zaak te bewijzen.

In de zaak van zeesleepvaartbedrijven was het een dure les: Fairmount vorderde schadevergoeding van USD 51.203.00,- Het Hof wees USD 6.862.287,- toe.

Vragen?

Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel? Onze advocaten staan klaar om u te adviseren! Neem contact op met een van onze advocaten via de mail, telefonisch of vul het contactformulier in voor een vrijblijvend eerste gesprek. Wij denken graag met u mee.