Carve-out: knippen zonder kleerscheuren

Soms past een divisie van een onderneming niet meer bij de strategie, is er kapitaal nodig voor groei elders of kan een andere partij meer waarde uit een bedrijfsonderdeel halen. In zulke situaties kan een carve-out uitkomst bieden. Dat lijkt op een gewone overname, maar in de praktijk komt er aanzienlijk meer bij kijken. Het onderdeel dat wordt verkocht, heeft meestal (nog) nooit op eigen benen gestaan. Medewerkers, systemen, contracten en ondersteunende diensten zijn verweven met de rest van de organisatie en moeten zorgvuldig worden ontvlochten. Dat vraagt niet alleen om goede juridische afspraken, maar ook om een realistische planning en aandacht voor de onderneming die achterblijft. Voor zowel verkoper als koper liggen daarbij valkuilen op de loer die achteraf veel tijd en geld kunnen kosten. In dit artikel leggen wij uit wat een carve-out is, hoe het proces verloopt, welke transactievormen er zijn en waar verkopers en kopers in de praktijk op moeten letten.

Wat is een carve-out?

Bij een carve-out wordt een bedrijfsonderdeel, zoals een divisie, productlijn of vestiging, losgemaakt uit een groter geheel om het te verkopen of te verzelfstandigen. Het verschil met een ‘gewone’ overname zit in de verwevenheid. Het onderdeel heeft meestal nooit zelfstandig gefunctioneerd en deelt medewerkers, IT-systemen, contracten, intellectuele eigendom, huisvesting en ondersteunende diensten zoals HR en administratie met de rest van de organisatie.

Een eigen jaarrekening ontbreekt, net als een eigen managementteam of een zelfstandige juridische structuur. Klanten en leveranciers hebben daarnaast vaak één raamovereenkomst met de hele groep, en ook software, merkrechten en vergunningen staan regelmatig op naam van een andere groepsvennootschap.

De kopers verschillen ook. Een strategische koper kan het onderdeel meestal in zijn eigen organisatie opnemen en een deel van de ondersteunende functies zelf leveren. Een private equity-partij moet het onderdeel daarentegen vaak als zelfstandige onderneming opbouwen, met eigen systemen, staf en financiering. In beide gevallen raakt een carve-out niet alleen het onderdeel dat vertrekt, maar ook de onderneming die achterblijft en haar organisatie, kostenstructuur en contracten moet aanpassen. De kernvraag is daarom steeds: wat gaat er precies mee en wat blijft achter? Het antwoord daarop bepaalt de transactiestructuur, de inhoud van de afspraken tussen partijen en uiteindelijk ook de prijs.

Hoe verloopt het proces?

Het proces begint met het afbakenen van de transactiereikwijdte: welke activiteiten, activa, medewerkers, contracten en rechten horen bij het onderdeel dat wordt geknipt uit de onderneming? Tegelijk worden cijfers opgesteld die het onderdeel (zoveel als mogelijk) als zelfstandige eenheid weergeven, zodat zichtbaar wordt welke kosten het straks zelf moet dragen.

Vaak is daarna een interne herstructurering nodig om het onderdeel juridisch af te zonderen. De koper doet een boekenonderzoek (due diligence), waarna partijen onderhandelen over de koopovereenkomst. Onderdeel daarvan is meestal een “Transitional Services Agreement” (TSA), waarin de verkoper zich verplicht om gedurende een overgangsperiode diensten zoals IT, salarisadministratie of logistiek te blijven leveren totdat de koper die zelf heeft ingericht. De TSA is van groot belang om de carve-out tot een succes te maken.

Vraag daarnaast tijdig advies aan de ondernemingsraad, die op grond van artikel 25 WOR (Wet op de Ondernemingsraden) adviesrecht heeft bij de overdracht van (een onderdeel van) de onderneming. Na de overdracht (closing) volgt de feitelijke ontvlechting, waarbij systemen worden gemigreerd en de TSA wordt afgebouwd.

Welke vormen zijn er?

Een veelgebruikte vorm is de activa/passivatransactie, waarbij de verkoper de afzonderlijke bestanddelen van het onderdeel overdraagt, zoals voorraden, machines, klantcontracten en intellectuele eigendom. Voor de overdracht van contracten is in beginsel medewerking van de wederpartij nodig (artikel 6:159 Burgerlijk Wetboek). Werknemers gaan bij een overgang van onderneming van rechtswege en met behoud van hun arbeidsvoorwaarden mee naar de koper (artikel 7:662 e.v. BW).

Een alternatief is om het onderdeel eerst in een aparte vennootschap onder te brengen en daarna de aandelen in die vennootschap te verkopen. De verkoop zelf is dan eenvoudiger, maar het werk verschuift naar de voorbereiding. Het onderbrengen kan door inbreng van de afzonderlijke bestanddelen of via een juridische afsplitsing (artikel 2:334a BW). Bij een afsplitsing gaan de vermogensbestanddelen onder algemene titel over, zodat niet ieder activum of contract afzonderlijk hoeft te worden overgedragen. Daar staat een wettelijke procedure tegenover, met onder meer een verzettermijn voor schuldeisers.

Daarnaast kan een onderdeel zonder verkoop aan een derde worden verzelfstandigd via een spin-off, waarbij de aandelen bij de bestaande aandeelhouders terechtkomen. Welke route het best past, hangt vooral af van de fiscale gevolgen, de overdraagbaarheid van contracten en vergunningen en de wensen van de betrokken partijen.

Valkuilen voor verkopers

Verkopers onderschatten regelmatig de complexiteit en doorlooptijd van een carve-out. De ontvlechting legt beslag op de organisatie, terwijl de achterblijvende onderneming gewoon moet doordraaien. Daarnaast ontstaan vaak zogenoemde stranded costs: kosten voor bijvoorbeeld huisvesting, IT en staffuncties die na de verkoop blijven bestaan, terwijl de bijdrage van het verkochte onderdeel wegvalt. Een TSA kan bovendien zwaarder uitpakken dan voorzien als afspraken over duur, vergoeding en beëindiging niet concreet zijn. Wees verder terughoudend met garanties over een onderdeel dat nooit zelfstandig heeft gefunctioneerd en voorkom dat een concurrentiebeding uw eigen activiteiten onnodig beperkt. Ook de fiscale gevolgen kunnen fors zijn, bijvoorbeeld bij het verbreken van een fiscale eenheid, de overdracht van vastgoed of het verlies van fiscale faciliteiten wanneer aandelen kort na een splitsing of inbreng worden verkocht. Schakel voor fiscaal advies altijd een specialist op dat gebied in. Wij kunnen u ook in contact brengen met onze contacten waar we vaker mee samenwerken.

Valkuilen voor kopers

De koper koopt iets wat in de huidige vorm niet zelfstandig bestaat. Historische cijfers zijn daardoor niet altijd representatief: groepskosten worden via verdeelsleutels toegerekend en onderlinge leveringen vinden niet altijd tegen marktconforme prijzen plaats. Bovendien vallen de kosten van een zelfstandig bedrijf met eigen IT, administratie en management regelmatig hoger uit dan begroot. Omdat een betrouwbare balans van het onderdeel vaak ontbreekt, ligt een koopprijs op basis van de balans per overdrachtsdatum (completion accounts) eerder voor de hand dan een vaste prijs op basis van een eerdere balans (locked box).

Een tweede valkuil is een onvolledig afgebakende transactiereikwijdte, waardoor sleutelmedewerkers, klantcontracten, licenties of intellectuele eigendom onbedoeld bij de verkoper achterblijven. Een regeling voor zogenoemde wrong pockets, die partijen verplicht verkeerd terechtgekomen zaken alsnog aan elkaar over te dragen, biedt hiertegen bescherming. Let verder op contracten met een overdrachtsverbod of een opzeggingsrecht bij wijziging van zeggenschap (change of control). Ook de TSA verdient aandacht: die moet lang genoeg lopen, heldere serviceniveaus bevatten en een realistische exit-regeling kennen, zodat de onderneming na de overdracht zonder onderbreking kan doordraaien.

Conclusie

Een carve-out biedt kansen voor verkoper en koper, maar vraagt om een zorgvuldige voorbereiding en heldere afspraken. Wie vroegtijdig de transactiereikwijdte afbakent, afhankelijkheden in kaart brengt en de overgangsperiode goed regelt, voorkomt verrassingen achteraf. Betrek juridische, fiscale en financiële adviseurs daarom in een vroeg stadium.

Vragen

Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel? Onze advocaten staan klaar om u te adviseren! Neem contact op met een van onze advocaten via de mail, telefonisch of vul het contactformulier in voor een vrijblijvend eerste gesprek. Wij denken graag met u mee.