Kunst in de wereld van NFTs

Nog steeds doen NFT’s er toe: de Niet-Vervangbare Tokens (Non Fungible Tokens). In 2025 was het aantal NFT-gebruikers gegroeid van 0,15 miljoen in 2018 tot 11,64 miljoen, waarbij Thailand en Brazilië vooropliepen wat betreft acceptatie. De wereldwijde NFT-markt bereikte in 2022 een omvang van 342,94 miljard dollar, met prognoses van bijna 247 miljard dollar tegen 2029 (bron: https://coinledger.io).

Wat is een NFT?

In de kern een NFT een digitaal eigendomsbewijs, vergelijkbaar met een certificaat dat herkomst en echtheid van bijv een kunstwerk bevestigt. Dit bewijs wordt vastgelegd in een blockchain, waar onweerlegbaar staat wie welke NFT bezit. “Non‑fungible” betekent hier dat iedere token uniek is. Dit wijkt dus af van de uitwisselbare cryptomunten. Met een NFT koop je dus het eigendomsbewijs van een specifiek digitaal object. Dat bewijs bewaar je in een digitale wallet; iedere overdracht wordt transparant geregistreerd, inclusief de betaalde prijs. Vaak is ook het gekoppelde werk uniek, maar dat hóeft niet.

De NFT is uitgegroeid van nicheproducten voor digitale verzamelaars tot een miljardenmarkt die invloed heeft op sectoren als mode, kunst, gaming en onroerend goed. Het is nog steeds een populaire beleggingscategorie. Bekende voorbeelden zijn statussymbolen als de Bored Ape Yacht Club: dure profielplaatjes die op sociale media als avatar worden gebruikt en zeer kostbaar zijn – tientallen ETH (ethereum-coin). Begonnen als middel om digitale kunst en ‘collectibles’ te verhandelen, werden ook (delen van) vastgoed via “fractionalized NFT’s” aangeboden en zelfs luxegoederen zoals superjachten. Platforms als Instagram werken aan integratie van NFT‑functionaliteit.

NFT’s in de kunstwereld

De technologie verschuift machtsverhoudingen, ook in de kunstsector: er ontstaat een nieuw, volledig online universum naast de traditionele offline kunstwereld. Digitale kunst ontwikkelt zich al sinds de jaren ’70/’80, parallel aan de opkomst van computers. Met het internet werd het eenvoudig om digitaal werk wereldwijd te tonen en eindeloos te kopiëren. Dat zorgde enerzijds voor bereik, maar maakte het moeilijk om gebruik te controleren en inkomsten af te dwingen. NFT’s brengen hier een wending in: ze maken digitale bestanden “toewijsbaar” aan een specifieke eigenaar en creëren zo schaarste. Opvallend is dat het vaak gaat om kunst die uitsluitend online bestaat, naast NFT’s die aan digitale representaties van fysieke objecten zijn gekoppeld.

Een belangrijk juridisch punt: eenieder kan een NFT “minen” van elk digitaal bestand. Dat kan ertoe leiden dat iemand zonder toestemming een NFT maakt van andermans werk. De NFT is dan wel “echt” als ‘token’, maar vormt juridisch gezien een ‘vervalsing’ van het onderliggende kunstwerk.

Het auteursrecht en NFTs

Bij het auteursrecht wordt de maker (of diens werkgever) automatisch de rechthebbende zodra een werk aan de wettelijke eisen voldoet. Dat is ‘een recht’ en dat staat los van de fysieke of digitale drager. Wie een beeld koopt, krijgt het bijv. in brons, maar niet automatisch het auteursrecht. En het exploiteren of verveelvoudigen blijft aan de kunstenaar voorbehouden, tot 70 jaar na diens overlijden. Maar een NFT‑eigendom is dus anders dan een auteursrecht. Zoals al genoemd is in de kern een NFT een digitaal eigendomsbewijs. Dat principe geldt dus bij NFT’s. De eigenaar van de NFT heeft het eigendomsrecht op het digitale “certificaat”, maar verwerft niet zonder meer het auteursrecht op de afbeelding of animatie.

De kunstenaar kan het werk – waarvan ongeoorloofd een NFT is gemaakt – zelf blijven gebruiken, tonen of elders verkopen, tenzij anders is afgesproken. Dat kan verwarrend zijn, omdat bij de aankoop geen tastbaar object wordt overgedragen, maar uitsluitend een digitaal bewijs.

Iedereen kan de afbeelding van jouw NFT online delen of kopiëren; er is maar één blockchain‑geregistreerde eigenaar en dat ben jij, mits de NFT zelf rechtmatig is aangemaakt. NFT’s bieden dus zekerheid over authenticiteit en overdraagbaarheid van het eigendomsbewijs, maar zeggen niets over wie juridisch het werk mag exploiteren.

Hoe koop je een NFT?

Wat is er nodig om een NFT aan te schaffen,:

• een ‘block chain’ wallet met de juiste cryptovaluta;
• toegang tot een platform bijv. Rarible, OpenSea;.

Het aankoopproces is technisch eenvoudig. De uitdaging is het kiezen van een ‘goede’ NFT. Kopers letten onder meer op:

• floor price en prijsontwikkeling;
• reputatie en visie van de aanbieder;
• transactiekosten (gas fees);
• de unieke kenmerken van het beeld;
• de oplage en de schaarste;
• de verhouding tussen het aantal eigenaren en aantal tokens;
• community‑activiteit (bijv. via Slack, Discord).

De positie van een auteur/maker

Voor kunstenaars bieden NFT’s directe toegang tot een wereldwijde markt, zonder dat een galerie strikt noodzakelijk is. Ze houden zelf de regie over verkoop, contact met kopers en beeld van hun werk.

Een belangrijk voordeel is de mogelijkheid om doorverkooprechten automatisch vast te leggen via smart contracts. Makers kunnen bijvoorbeeld bepalen dat zij bij iedere latere verkoop 12 % royalty ontvangen. In tegenstelling tot het bestaande volgrecht, dat beperkt is tot bepaalde kunstcategorieën, minimumprijzen en verkoop via professionele handelaren, zijn deze NFT‑afspraken flexibeler en wereldwijd toepasbaar.

Daarnaast geeft de blockchain inzicht in de historie van een werk: wie waren eerdere eigenaren en hoe ontwikkelde de prijs zich? Die gegevens waren eerder vooral bij galerieën en veilinghuizen te vinden, maar komen nu direct bij de maker terecht.

Rol van galeries, musea en veilinghuizen

NFT’s lijken traditionele tussenpersonen overbodig te maken, omdat kunstenaars zelf kunnen verkopen. Toch blijkt in de praktijk dat galeries en veilinghuizen (bijv. Christie’s) een belangrijke rol behouden als “vertrouwde derden”. Hun naam fungeert als kwaliteitsstempel: zij bevestigen dat een NFT echt en door de kunstenaar geautoriseerd is. Dat vertrouwen is vaak cruciaal bij grote bedragen.

Musea ontdekken NFT’s als extra inkomstenbron; bijvoorbeeld een NFT van Van Gogh of Monet als NFT. Vaak gaat het om werken waarvan het auteursrecht al is verlopen en die in het publieke domein zitten. NFT‑verkoop levert dan feitelijk “easy money” op, en spreekt bovendien een nieuw publiek aan dat minder interesse heeft in avatars maar wel in klassieke kunst.

Juridische valkuilen en toekomst

De opkomst van NFT’s roept juridische vragen op bijvoorbeeld:

• hoe ga je om met platforms zonder keurmerk of duidelijke controle op makers?
• wat als je wel betaalt maar de NFT nooit in je wallet verschijnt, of als de koppeling naar het bestand verdwijnt?
• wat als iemand zonder toestemming een NFT van jouw werk maakt en verkoopt?
• welk recht is van toepassing en welke rechter is bevoegd bij geschillen?

Er zijn gevallen belend van phishing, diefstal van NFT’s en niet‑geleverde tokens, soms ter waarde van miljoenen. Door de decentrale structuur en het ontbreken van een toezichthouder ben je als slachtoffer afhankelijk van strafrechtelijke stappen als opsporingsdiensten als tijd voor je hebben.

Ondanks die risico’s lijkt de NFT‑technologie een blijvende impact op de kunstwereld te hebben. Ze verandert hoe kunst wordt gemaakt, verhandeld, gewaardeerd en juridisch vormgegeven. Dat maakt dat NFT’s niet slechts korte “hype” zijn.

Vragen

Heeft u vragen naar aanleiding dit artikel of heeft u andere juridische vragen? Onze gespecialiseerde advocaten staan u graag te woord. U kunt ons bereiken via mail, telefoon of via het contactformulier.